Vegan 102: Vegan Beslenmenin Sağlık Üzerindeki Etkileri

Sürdürülebilirlik | 38 Görüntülenme | 7 Dakika Okuma | 10 Haz 2021
Nüans Google Haberler Abone Ol

Vegan beslenme son yıllarda hızla popülerleşti ve bu popülerleşmenin arkasında tüm hayvan türlerinin birbirleriyle eşit olduğu, sadece beslenme için bir canlının yaşamına son verilmemesi gerektiğini savunan etik değerler, vegan beslenmenin çevresel etkilerinin diğer beslenme biçimlerine göre daha düşük olması, insan sağlığını desteklemesi gibi sebepler yer alıyordu.

Doğru adımlar atıldığında vegan beslenmenin sağlıklı pek çok özelliği vardır. Fakat yeterince dikkat edilmediğinde, her beslenme şeklinde olduğu gibi, çeşitli besin ögesi eksikliklerine rastlanması olasıdır.

Peki vegan beslenmenin sağlık üzerindeki olası etkileri nelerdir? Gelin hep birlikte inceleyelim!

Vegan Beslenme Kilo Vermeye Yardımcı Olabilir

Vegan beslenenlerin beden kitle indeksi (BKI), diğer beslenme türlerini benimsemiş kişilere göre daha düşüktür. Birçok randomize kontrollü çalışma veganların, diğer beslenme türlerini benimsemiş kişilerle karşılaştırıldığında daha düşük kiloya sahip olduğunu raporlamıştır (1).  Bunun sebebi vegan beslenme modelinin yüksek oranda sebze içermesi, bu nedenle lif içeriğinin yüksek olmasıdır. Sebzeler midemizde aynı orandaki diğer besin türlerine göre daha fazla yer kapladıkları için erken tokluk sağlamaktadır. Kısıtlı kalori içeren diyetlere göre vegan beslenme daha tok bir şekilde daha fazla kilo vermeye yardımcı olabilmektedir(2).

Vegan Beslenme Kan Şekerini Düşürebilir

Vegan beslenme kan şekerinizi kontrol etmekte ve sizi tip2 diyabetten uzak tutmakta yardımcı olabilmektedir. Yapılan çalışmalar vegan beslenmeyi benimseyen kişilerde vegan olmayanlara göre kan şekeri yüksekliği, insülin direnci, tip2 diyabet görülme riskinin %78 daha az olduğunu belirtmiştir (3).

Aynı şekilde tip2 diyabetli bireylerde vegan beslenmenin diğer beslenme türlerine göre kan şekerini 2,4 kat daha fazla düşürdüğü Amerikan Diyetetik Derneği (ADA), Amerikan Kalp Derneği (AHA) ve Ulusal Kolesterol Eğitim Programı (NCEP) tarafından rapor edilmiştir (4).

Vegan beslenmede sağlanan kan şekeri kontrolünün nedeni, bu beslenme şeklinin yüksek oranda lif içermesi ve kilo vermeyi kolaylaştırmasıdır (5).

Vegan Beslenme Kalp Sağlığınızı Koruyabilir

Gözlemsel çalışmalar, veganların yüksek tansiyon geliştirme riskinin %75 ve kalp hastalığından ölme riskinin %42 daha düşük olabileceğini bildirmektedir. Araştırmada altın standart olan randomize kontrollü çalışmalar da kanıtlara katkıda bulunmaktadır.

Bazı çalışmalar vegan beslenmenin LDL ve toplam kolesterolü düşürmede, diğer beslenme çeşitlerine kıyasla çok daha etkili olduğunu bildirmektedir (6).

Vegan Beslenmenin Diğer Sağlık Etkileri

Vegan beslenme, aşağıdakiler dahil olmak üzere bir dizi başka sağlık yararıyla da bağlantılıdır:

  • Kanser riski: Veganların kanser geliştirme riski diğer beslenme türlerini benimseyen kişilere göre %15 daha azdır (6).
  • Artrit: Vegan beslenme özellikle ağrı, eklem şişmesi gibi artrit semptomlarını azaltmada etkili görünmektedir (7).
  • Böbrek fonksiyonu: Bitki proteini yerine hayvansal et tüketen diyabetli bireylerin, böbrek fonksiyonları kötüleşebilmektedir (8).   
  • Alzheimer hastalığı: Gözlemsel çalışmalar, vegan beslenmenin bazı yönlerinin Alzheimer hastalığına yakalanma riskini azaltmaya yardımcı olabileceğini göstermektedir (9).

Bununla birlikte, bu faydaları destekleyen çalışmaların çoğunun gözlemsel olduğunu unutulmamalıdır. Güçlü sonuçlar çıkarılmadan önce randomize kontrollü çalışmalara ihtiyaç vardır.

Vegan beslenmenin yüksek oranda lif, düşük kolesterol ve doymuş yağ içermesi, aynı zamanda diğer beslenme türlerine göre kalori alımının daha düşük olması sağlık üzerinde olumlu etkilere sebep olmaktadır ancak her beslenme türü gibi dikkat edilmediği takdirde herhangi bir sağlık problemi ile karşılaşmak muhtemeldir.

Vegan Beslenmenin Çevre Sağlığı Üzerindeki Etkisi

İnsanların vegan beslenmeyi seçme sebeplerinden biri de hayvancılık endüstrisinin çevreye olan olumsuz etkisidir. Bu nedenle kişiler özellikle hayvansal ürünlerden kaçınmayı seçebilmektedir.

2010 Birleşmiş Milletler (BM) raporu, hayvansal ürünlerin genelde daha fazla kaynak gerektirdiğini ve bitki bazlı seçeneklerden daha yüksek sera gazı emisyonlarına neden olduğunu bildirmiştir. Örneğin, hayvancılık sektörü, küresel azot oksit emisyonlarının %65’ine, metan emisyonlarının %35-40’ına ve karbondioksit emisyonlarının %9’una katkıda bulunmaktadır. Bu gazlar ise, iklim değişikliğine neden olan en temel üç sera gazı olarak kabul edilmektedir (10).

Ayrıca hayvancılık, çok yoğun bir şekilde su kullanma eğilimindedir. Örneğin, 0,5 kg sığır eti üretimi için 1.700-19.550 litre su kullanımı gerektirir. Bu, aynı miktarda tahıl üretmek için gerekenden 43 kat daha fazla su demektir (11).

Ormanlık alanların ve ekili alanların hayvancılık sektörü için veya hayvancılık sektörüne yem üretmek için kullanılması ormansızlaşmaya yol açabilmektedir. Bu habitat tahribatına, çeşitli hayvan türlerinin neslinin tükenmesine neden olmaktadır (12).

İnsan sağlığı çevre sağlığından ayrı düşünülemez. Bu nedenle hem bizim hem çevremizin sağlığı için yola hayvansal ürün tüketimini azaltarak başlayabilir, ilerleyen süreçte ise bu tüketimi sonlandırarak vegan beslenmeye geçebiliriz. Unutmayın çevre ve sağlık için atılan her adım değerlidir!

Kaynakça:

  1. Craig WJ. Health effects of vegan diets. Am J Clin Nutr. 2009 May;89(5):1627S-1633S. doi: 10.3945/ajcn.2009.26736N. Epub 2009 Mar 11. PMID: 19279075.
  2. Turner-McGrievy GM, Davidson CR, Wingard EE, Billings DL. Low glycemic index vegan or low-calorie weight loss diets for women with polycystic ovary syndrome: a randomized controlled feasibility study. Nutr Res. 2014 Jun;34(6):552-8. doi: 10.1016/j.nutres.2014.04.011. Epub 2014 Apr 24. PMID: 25026923.
  3. Barnard ND, Scialli AR, Turner-McGrievy G, Lanou AJ, Glass J. The effects of a low-fat, plant-based dietary intervention on body weight, metabolism, and insulin sensitivity. Am J Med. 2005 Sep;118(9):991-7. doi: 10.1016/j.amjmed.2005.03.039. PMID: 16164885.
  4. Lee YM, Kim SA, Lee IK, Kim JG, Park KG, Jeong JY, Jeon JH, Shin JY, Lee DH. Effect of a Brown Rice Based Vegan Diet and Conventional Diabetic Diet on Glycemic Control of Patients with Type 2 Diabetes: A 12-Week Randomized Clinical Trial. PLoS One. 2016 Jun 2;11(6):e0155918. doi: 10.1371/journal.pone.0155918. PMID: 27253526; PMCID: PMC4890770.
  5. Gojda J, Patková J, Jaček M, Potočková J, Trnka J, Kraml P, Anděl M. Higher insulin sensitivity in vegans is not associated with higher mitochondrial density. Eur J Clin Nutr. 2013 Dec;67(12):1310-5. doi: 10.1038/ejcn.2013.202. Epub 2013 Oct 23. PMID: 24149445.
  6. Dinu M, Abbate R, Gensini GF, Casini A, Sofi F. Vegetarian, vegan diets and multiple health outcomes: A systematic review with meta-analysis of observational studies. Crit Rev Food Sci Nutr. 2017 Nov 22;57(17):3640-3649. doi: 10.1080/10408398.2016.1138447. PMID: 26853923.
  7. Nenonen MT, Helve TA, Rauma AL, Hänninen OO. Uncooked, lactobacilli-rich, vegan food and rheumatoid arthritis. Br J Rheumatol. 1998 Mar;37(3):274-81. doi: 10.1093/rheumatology/37.3.274. PMID: 9566667.
  8. de Mello VD, Zelmanovitz T, Perassolo MS, Azevedo MJ, Gross JL. Withdrawal of red meat from the usual diet reduces albuminuria and improves serum fatty acid profile in type 2 diabetes patients with macroalbuminuria. Am J Clin Nutr. 2006 May;83(5):1032-8. doi: 10.1093/ajcn/83.5.1032. PMID: 16685043.
  9. Giem P, Beeson WL, Fraser GE. The incidence of dementia and intake of animal products: preliminary findings from the Adventist Health Study. Neuroepidemiology. 1993;12(1):28-36. doi: 10.1159/000110296. PMID: 8327020.
  10. Beckett JL, Oltjen JW. Estimation of the water requirement for beef production in the United States. J Anim Sci. 1993 Apr;71(4):818-26. doi: 10.2527/1993.714818x. PMID: 8478283.
  11. David Pimentel, Bonnie Berger, David Filiberto, Michelle Newton, Benjamin Wolfe, Elizabeth Karabinakis, Steven Clark, Elaine Poon, Elizabeth Abbett, Sudha Nandagopal, Water Resources: Agricultural and Environmental Issues, BioScience, Volume 54, Issue 10, October 2004, Pages 909–918
  12. Livestock’s long shadow – Environmental issue and options – FAO, 2006

Yazarımızın “Vegan 101: Vegan Beslenmeye Giriş” yazısını okumak için tıklayınız.

Gözden Kaçırmayın

Değişen Dünyada Fütürist Tasarımlar: James Law Cybertecture
Mimaride Biyomimikri: Eden Projesi
8 Soruda Google Developer Student Clubs