Plastik Atıklar: Gezegenimizin Başlıca Sorunu

Sürdürülebilirlik | 141 Görüntülenme | 7 Dakika Okuma | 06 May 2021
Nüans Google Haberler Abone Ol

Günlük yaşantımızda en yaygın şekilde kullandığımız, tek kullanımlık veya daha uzun ömürlü çeşitleri olan malzeme yapısından birisi de plastiklerdir. Bu yazımda çoğunlukla çöpe atılan ve dünyamıza sayısız zararı bulunan plastiklerden ve bu konuda yaşanan bazı yeni gelişmelerden bahsetmek istiyorum. İlk olarak plastik maddeleri daha yakından inceleyelim.

Plastik Madde Nedir ve Özellikleri Nelerdir?

İlk plastikler doğadaki maddelerden yapıldı. Kauçuk ağacından elde edilen kauçuk aslında plastiktir. Fakat plastikler doğada kullanıma hazır halde bulunmaz, doğadaki elementlerin insanlar tarafından işlenmesi ile oluşturulur. Doğal gaz, petrol, kömür, mineraller ve bitkiler gibi doğada bulunan malzemelerden elde edilir. Elde edilmesi belli bir sıcaklık ve basınç altında, katalizör kullanılarak monomerlerin reaksiyona sokulması ile meydana gelir.

– Karbon (C), hidrojen (H), oksijen (O), azot (N) ve diğer organik ya da inorganik elementlerin oluşturduğu monomer adı verilen; basit yapıdaki moleküllü gruplardaki bağın koparılarak polimer adı verilen uzun ve zincirli bir yapıya dönüştürülmesi işlemleriyle oluşurlar. Bu oluşumların çok sayıda farklı çeşidi vardır.

– Genelde plastikler petrol rafinerilerinde kullanılan ham petrolün işlenmesi sonucu arta kalan malzemelerden elde edilir. Yapılan araştırmalara göre yeryüzündeki petrolün sadece %4’lük bir kısmı plastik üretimi için kullanılmaktadır.

– Oda sıcaklığında katı halde bulunan; basınçla, sıcaklıkla, mekanik ve kimyasal yolla esnetilebilen yada şekillendirilebilen maddelerdir.

– Plastikler kimyasallara karşı yüksek direnç gösterirler. Bu sebeple ev aletlerinden otomobil parçalarına gıda sektöründen ambalaj sektörüne kadar birçok alanda tercih sebebidirler.

– Isı ve elektrik iletkenlik değerleri oldukça düşüktür. Isı ve elektriği ya çok az bir şekilde iletirler ya da hiç iletmezler. Bu özellikleri yaygın olarak yalıtım malzemesi olarak kullanılmalarına sebep olur.

– Plastiklerin en önemli özelliklerinden biri de seri üretime ve otomasyon sistemine uygun olmalarıdır.  Ayrıca yüzey işlemlerine gerek duymadan üretilebilir olmalarından dolayı oldukça elverişlidirler.

Doğada çözünmeyen plastik atık kirliliği

Dünyamızda Plastik Sorunu ?

Yapılan araştırmalar sonucunda  çevre atıklarının %10’unun plastik malzemeler kaynaklı olduğu, günlük yaşantımızda kullandığımız plastik malzemelerin yaklaşık %50’sinin tek kullanımlık plastiklerden oluştuğu ortaya çıkmıştır. Plastikler, doğada yıllarca bozunmadan kalabiliyor. Dünya’da insan hayatına en uzak noktalarda bile plastik atıklar görülmüştür. Küresel petrol tüketiminin hızla en büyük aktörü haline gelen petrokimya sektörünün sebep olduğu karbondioksit (CO2) emisyonlarının, 2050 yılına kadar yüzde 30’a ulaşabileceği belirtildi. Bunun temel sebebi ise petrokimya endüstrisinde birincil petrol kullanımı alanının plastik üretimi olması. “Petrokimya endüstrisinin genişlemesini durduramazsak, plastik kirlilik krizini asla çözemeyiz.” diyen Delphine Levi Alvares aynı zamanda plastik kirliliği krizine kalıcı bir çözüm öneren 1.400’den fazla örgüt hareketinden  #breakfreefromplastic’in Avrupa koordinatörlüğü görevini yapıyor.

Artık dünyanın dört bir yanında tıkalı su yolları, tehdit edilen vahşi yaşam ve göz alabildiğince plastik çöp yığınları bulunuyor. Ve bugüne kadar ürettiğimiz 8,3 milyar ton plastik bulunmasına rağmen, bunların yüzde 91’i geri dönüşüme uğramadı. Bu milyarlarca ton plastik doğada kendi haline bırakıldı. Bu plastikler en kötü hava koşullarına maruz kalmalarına rağmen yüzyıllar boyunca bozulmadan kalabilirler. Daha endişe verici bir şekilde, Dünya Ekonomik Forumu’na göre , çözüm bulunamazsa bu sorunun 2025 yılına kadar on kat artacağı tahmin ediliyor.

Plastik Atıkların Sadece %9’u Geri Dönüştürülebiliyor

Toplumumuzun büyük çoğunluğunda plastik atıkların tümünün geri dönüşüme kazandırılabildiği algısı mevcut fakat bu doğru değildir, plastik atıkların sadece %9’u geri dönüştürülebiliyor. Dönüşüm işleminin çeşitli basamakları ve çeşitleri mevcut. Öncelikle plastik malzeme satın aldığımız esnada etiketinin üzerinde geri dönüşüm işaretinin bulunmasına dikkat etmeliyiz. Plastik malzemeyi kullandıktan sonra geri dönüşüme uygun olan çöp konteynırlara atarak dönüşüm sürecini başlatırız. Ayrıca plastikler normal çöpler içerisinden de ayrılarak geri dönüşüm işlemine katılabilirler. Bundan sonraki kısımda, çöp kutularından toplanan plastikler, içeriklerine göre ayrıştırılarak dönüşüme girmek için hazır hale getirilir. Ayrıştırma işleminden sonra, özel olarak hazırlanan makinalarda kırılıp, ufak parçalar haline getirilirler. Ufak parçalar haline getirilen plastiklerin içerisine tekrar kullanılacakları alanlara bağlı olarak belli oranlarda plastik ham maddesi eklenir. Diğer seçenek de bu aşamada ufak parçaların eritilerek tamamen atık maddelerden oluşan bir ürün meydana getirilmektir. Geri dönüştürülemeyen plastik atıkların çoğu tek kullanımlık plastiklerden oluşuyor, sorunu kökünden halletmeyi amaçlarsak  tek kullanımlık ve gerekli olmayan plastiklerin tüketilmesini azaltmamız gerekir. Geri dönüştürülemeyen plastikler ise kırsal alanlara bırakılarak, akarsulara dökülerek veya yakılarak imha ediliyor.

Plastik Atıklar Konusunda Yaşanan Güzel Bir Gelişme

“Dünyamızda Plastik Sorusunu” başlığı altında dile getirdiğim tüm olumsuzluklara rağmen yaşanan güzel bir gelişme ise  İngiltere merkezli teknoloji şirketi Mura , İngiltere’nin  HydroPRS ™ (Hidrotermal Plastik Geri Dönüşüm Çözümü) adlı Teesside’de her türden plastik atığı geri dönüştürebilen yeni bir “hidrotermal” işlemi kullanan dünyanın ilk ticari ölçekli tesisinin inşaatına başladığını duyurdu. Yeni teknoloji şu anda geri dönüştürülemeyen ve çoğunlukla paketlemede kullanılan çok katmanlı ve esnek plastikler de artık  geri dönüşüme girecek . Tesisin 2022 yılında faaliyete geçmesi planlanıyor ve Mura, yılda 80.000 ton plastik atığı işleyebileceğini iddia ediyor.  

Mura Technology CEO’su Dr. Steve Mahon yaptığı açıklamada, “Bir çevre felaketinin en uç noktasındayız, inisiyatifi ele geçirme ve dünya genelinde plastik kirliliğine son verme zamanı” dedi.  

Plastik atıkların geri dönüşüm serüvenini izleyebileceğiniz kısa bir belgeseli de aşağıya ekliyorum.

Kaynaklar: 1 2 3 4

Gözden Kaçırmayın

İki Farklı Dönem İki Farklı Virüs
Büyükbaş Hayvanların Küresel Isınmaya Etkisi
Özleyici Gözünden “Maraton”
Sahneyi Evinize Taşıyacak 15 Tiyatro Oyunu