Osman Hamdi Bey’in ‘Mihrap’ ve ‘Kuran Okuyan Kız’ Tabloları

Kültür-Sanat | 55 Görüntülenme | 6 Dakika Okuma | 15 May 2021
Nüans Google Haberler Abone Ol

Çağdaş Türk Sanatı’nın önemli sanatçılarından biri olan Osman Hamdi Bey’i birçoğumuz “Kaplumbağa Terbiyecisi” adlı tablosuyla tanımaktayız. Ancak çok yönlü olarak yetiştirilmiş ressam, sanatçı kimliğinin dışında da yurduna önemli katkılarda bulunmuştur.

Bir müzeci, arkeolog ve yazar olan Osman Hamdi Bey’in sanat sevdası daha çok küçük yaşlarda başlamıştır. 1842’de İstanbul’da doğmuş olan ressam 15 yaşında hukuk tahisili için Paris’e gönderilmiştir. İşte tam da Paris’in sanatın merkezi olduğu yıllarda orada bulunan ressam uluslararası sergilerin yapıldığı ve sanatsal tartışmaların gerçekleştirildiği bir ortamda bulunması onun sanatçı kimliğini ortaya çıkarmış olmalıdır.

Osman Hamdi Bey’in Üslubu

Osman Hamdi Bey Paris’de hukuk tahsilini devam etirirken Paris Güzel Sanatlar Yüksek Okulu’nda resim ve arkeoloji dersleri almaya başlamıştır. Jean-Leon Gerome’un öğrencisi olan Osman Hamdi Bey’in tablolarını incelediğimizde oryantalist bir sanatçı olduğu görülmektedir. 19. yy’da Oryantalizm akımı dışında Fransa’da 19. yy pozitivizmi (olguculuk),  romantizme bir tepki olarak doğmuş realizm akımı ve daha sonra sanata etki edecek izlenimciliğin de bulunduğu böylesine zengin bir sanat ortamında eğitim gören Osman Hamdi Bey’in eserleri de ister istemez Batı sanatının etkisi altında kalmıştır.

Osman Hamdi Bey portrelerinde ve figüratif resimlerinde çoğunlukla günlük yaşamındaki kişileri konu olarak seçmiştir. Oldukça sade olan portrelerinde dönemin kılık-kıyafetlerini işlemiş, ışık-gölge oyunları ve renk seçimleriyle oldukça gerçekçi bir yaklaşım izlemiştir.

Türk resim sanatında kadın figürünü kompozisyonlarda kullanan ilk sanatçı olan Osman Hamdi Bey “Kuran Okuyan Kız” ve “Mihrap” tabloları kadın figürlerin iç mekanda resmedildiği iki eserdir. Tablolar genel olarak incelendiğinde Osman Hamdi’nin iç mekan temasına uyan, dönemin mimarisini, bezemesini ve kılık-kıyafetini yansıtan başarılı eserlerdir.

“Kur’an Okuyan Kız” Tablosu

Osman Hamdi Bey’in 1880 yılında yaptığı “Kur’an Okuyan Kız” adlı tablosu 2019 yılında Bonhams Müzaye Evi’nde açık artırmada 6.3 milyon sterline satılmıştır. Bir Türk ressamına ait en pahalı resim unvanını kazanan tabloda bir rahle üzerinde yer alan Kur’an-ı Kerim’i okuyan bir kız figürü görülmektedir. Resmedilen iç mekanın gerçekte hangi yapı olduğu bilinmemektedir. Resimde bir mekansızlık kavramı görülmektedir. Sanatçı, buhurdan, rahle, Kuran-ı Kerim, seccade gibi dini sembolik nesneleri resmin içine yerleştirmiştir. İç mekan içerisinde resmedilen eserde simgesel nesneler ile ‘Ührevi’; doğaya açılan bir pencere ile de ‘Dünyevi’yi bir arada göstererek pencere açıklığını Ührevi’den Dünyevi’ye açılan bir pencere sembolü olarak göstermiştir.

“Mihrap” Tablosu

Osman Hamdi Bey’in 1901 yılında yaptığı tabloya “mihrap” ismini veren ressamın eserleri hakkında çalışma yapan Mustafa Cezar olmuştur.  1901 ve 1903’de Berlin ve Londra’daki sergilerde ise tablo “La Genese” (Tekvin ya da Yaratılış) olarak adlandırılmıştır. Paris’de sanat eğitimleri aldığı hocası Fransız ressam, heykeltıraş Jean Leon Gerome’un 1890 tarihinde yapmış olduğu “Tanagra” heykeline benzerliğinden dolayı da Osman Hamdi Bey’in “Mihrap” tablosu bu heykelden esinlendiği söylenilmektedir. Ancak bu heykel daha çok antik Roma heykellerinden esinlenilerek yapılmış olup söz konusu “Mihrap” tablosundaki kadın figürünün duruşundan, verdiği mesaja kadar “Tanagra” heykelinden çok farklı olduğu söylenebilir. Demirbank’a ait tablo günümüzde kayıptır.

“Mihrap” tablosunda “Kur’an Okuyan Kız” tablosundan farklı olarak mekansızlık kavramı görülmemekte, arka fonda bulunan mihrabın Konya Karaman İbrahim Bey İmareti’ne ait olduğu bilinmektedir. Mihrap günümüzde İstanbul Çinili Köşk’te sergilenmektedir. Resmin ön fonunda ise büyükçe bir rahlenin üzerinde oturan sırtını mihraba dönmüş bir kadın figürü ana temayı oluşturmaktadır. Resmi genel olarak incelediğimizde figürün üzerindeki elbisenin rengi, gölge-ışık oyunları, kıvrımları, desenleri, mihrabın orijinal mihrapla fotoğraf etkisi yaratacak derecede benzerliği ile oldukça başarılı bir eserdir.

Osman Hamdi Bey'in Mihrap Tablosu

Osman Hamdi Bey’in figüratif resimlerinde birçok simgesel nesne görmekteyiz. “Mihrap” tablosunda ise mihrap, rahle, buhurdan, buhurdan dumanı ve şamdanlarla “Kur’an Okuyan Kız” tablosundaki yoğun olarak hissedilen ührevilik burada ikinci plana atılmaya çalışılmıştır. Rahlenin üzerinde  mihraba sırtını dönmüş vaziyette oturan kadının çevresinde kitaplar saçılmış vaziyettedir. Burada Osman Hamdi Bey’in bazı tablolarında işlediği kitap temasını çok farklı bir şekilde görmekteyiz. Bu resimde dinin ve ilmin değil, kadının yüceltildiği görülmektedir. Osman Hamdi Bey’in yaşadığı ve resmin yapıldığı dönemlerde kadının din ve eğitim konularında ikinci planda oluşu ve 20. yy ile birlikte bunun kırılması gerektiği düşüncesiyle bir başkaldırı niteliğinde yapılmış bir eser olabilir.

1880 tarihli “Kur’an Okuyan Kız” tablosu ile 1901 tarihli “Mihrap” tablosunu karşılaştırdığımızda aradan geçen 21 yılda Osman Hamdi Bey’in sanata bakış açısının ve vermek istediği mesajların çok fazla evrildiğini görmekteyiz. Bunu da devlet adamlığından 1881’de Müze-i Hümayum’a müze müdürü olmasıyla beraber gelen yoğun kültür-sanat çalışmalarının etkisi olduğunu söyleyebiliriz.

Kaynaklar

1.Filiz Gündüz, ‘Osman Hamdi Bey’, TDV İslam Ansiklopedisi, C.33, 2007, İstanbul, s.468-469.

2. V.Belgin Demirsar, Osman Hamdi Tablolarında Geçekle İlişkiler, Kültür Bakanlığı Yayınları; 1058. Sanat Eserleri Dizisi;12,  Ankara, 1989.

3.Mustafa Cezar, Sanatta Batıya Açılış ve Osman Hamdi, 2009.

Gözden Kaçırmayın

Plastik Atıklar: Gezegenimizin Başlıca Sorunu
Aşk Acısının Yürek Burkan Sesi; Monna Rosa
Toplumsal Cinsiyet Eşitliğini Hızlandırmak: Değişim Dilde Başlar!
Tek Tük Perdelik Hayat: Nilgün Marmara