5 Maddede Cynefin Çerçevesi (Cynefin Framework)

Sürdürülebilirlik | 176 Görüntülenme | 7 Dakika Okuma | 23 Şub 2021
Nüans Google Haberler Abone Ol

Covid 19 salgınıyla birlikte kendimizi hızlı bir şekilde yeni normal olarak adlandırılan çok farklı bir dünyada bulduk. Somut ve basit bir örnekle, eski normalde günlük yaşamın akışında aklımıza bile gelmeyen maskeler hepimiz için vazgeçilmez ve zorunlu bir günlük aksesuar haline geldi. Özellikle, salgının en yoğun yaşandığı dönemde fiziksel olarak bulunamadığımız ofisleri el yordamıyla çevrimiçi ortamlara dönüştürerek ev+çevrimiçi melez ofisini yarattık. Sevdiklerimizle iletişimimiz ve bağlantımız ise çok farklı hallere büründü. Arkadaşlarımızla dışarıda bir kafede buluşmak, elimizde kahvemizle çevrimiçi görüşmeye indirgendi.

Covid 19 salgını gibi sürdürülebilirliğe ilişkin her türlü meselede belirsizlik ve birbirine dolaşmış yün topları misali iç içe geçmiş çok katmanlı bir karmaşa hakimdir.  İçinde bulunduğumuz karmaşanın içinden çıkabilmeye yönelik çözümler bulabilmek öncelikle hangi durumda olduğumuzu anlamamıza bağlıdır. Bu tür karmaşık sistemlere ilişkin meseleleri çözümlerken neler olup bittiğini anlayabilmek ve içinde bulunduğumuz durumun analizini doğru ve nesnel bir şekilde yapabilmek için belirli referanslara ihtiyaç duyarız Bu referanslardan biri de karmaşık sistemleri anlamak ve karar vermek için kullanılan kavramsal bir çerçeve olan Cynefin Çerçevesi’dir. 

1.“Cynefin” Kelimesinin Kökeni

Cynefin kelimesi Galce dilinden gelen bir kelimedir ve /kınevin/ olarak telaffuz edilir. Cynefin’i sözlükte arattığınızda “yer” ve “habitat” kelimelerini görürsünüz. Kelimenin kökenine indiğinizde ise “çeşitli aidiyetlerden oluşan yer” anlamı ortaya çıkar. Hayatımız üzerinde derin etkileri olan kültür, inanış ve coğrafya gibi bu aidiyetler kim olduğumuzu belirlerken, bizler çoğunlukla bu aidiyetlerin neler olduğunu ve aralarındaki etkileşimi tam olarak fark edemeyiz.

2. Cynefin Çerçevesinin Mimarisi

David Snowden’ın 1999 yılında tanıttığı ve bir “anlamlandırma aracı” olarak tanımladığı Cynefin Çerçevesi karar vermeye yönelik analitik bir anlamlandırma modelidir. Bu yönüyle, klasik kategorizasyon modelinden ayrılmaktadır. x ve y eksenlerinden oluşan klasik kategorizasyon modelinde çerçeve verilerden önce gelir. Yani, eldeki veriler matrise yerleştirilir ve böylece ortaya çıkan resme uygun olarak hızlı karar alınabilir. Bu açıdan pratik ve faydalı olan bu model değişim anlarında yön tayin edebilmek açısından yetersiz kalır. Çünkü matriste başlangıçta pek belirgin olmayan farklar belirli bir süre geçtikten sonra fark edilir. Cynefin Çerçevesi’nde ise veriler çerçeveden önce gelmektedir. Çerçeve bu özelliğiyle seçenekleri keşfetmeyi mümkün kılar. Bu açıdan, karmaşık toplumsal meselelerin çözümünde bulunulan noktayı ve durumu tanımlamayı sağlayarak uygun ve etkili çözümler geliştirebilmeyi sağlar.

Cynefin Çerçevesi üç ana sistem olarak tanımlanan düzenli (ordered), karmaşık (complex) ve kaotik (chaotic) sistemlere kargaşa (disorder) sisteminin eklenmesi ve düzenli sistemin belirgin (obvious) ve muğlak (complicated) olarak ikiye ayrılmasıyla oluşturulmuştur.

  • Belirsiz Alan: anla – analiz et – yanıtla

Belirsiz alanda da, belirgin alanda olduğu üzere, neden-sonuç ilişkisi vardır. Ancak, bu neden-sonuç ilişkisi belirgin olmadığından yaşanılan soruna ilişkin durumu önce anlar, sonra analiz eder ve yanıt veririz. Ya da, konuyla ilgili uzmanlara başvurur ve çözümü onlardan bekleriz. Bu alanda, çözüm birkaç yolla bulunabilir, bu yüzden, bu alanda iyi uygulamalar söz konusudur.

  • Karmaşık Alan: analiz et -anla -yanıtla

Karmaşık alanda, diğer iki alanda olduğunun aksine, neden-sonuç ilişkisi belirgin değildir. Neden-sonuç ilişkisi sonradan görülebilir. Bu yüzden, öncelikle durumu analiz eder, analiz sonrası tabloya bakarak durumu anlar ve ona uygun şekilde yanıt veririz. Tedbirli deneyler yapıp, deney başarılı olursa devam eder, başarısız olursa yeni bir tanesini deneriz. Bu da daha önce hiç denenmemiş, yeni uygulamalar bulmak ve tatbik etmek anlamına gelir.

  • Kaotik Alan: harekete geç – anla – yanıtla

Kaotik alanda hiçbir neden-sonuç ilişkisi tespit edilemez. Bu yüzden, bir sorunla karşılaştığımızda önce harekete geçer, durumu anladıktan sonra uygun yanıtı veririz. Bu alanda, herkese uygun, genel geçer çözümler söz konusu değildir; dolayısıyla, içinde bulunduğumuz duruma göre farklı şekillerde harekete geçmek durumunda kalırız. Bu da her uygulamanın yeni ve özgün olacağı anlamına gelir. Snowden bu alana bilinçli bir şekilde geçmişsek bir yenilenme hareketinin içinde olduğumuzu vurgular. Kazara kendimizi bu alanda bulduysak içinde bulunduğumuz durumu bir an önce dengeli hale getirmemiz gerekir.    

  • Kargaşa Alanı:

Yukarıda bahsi geçen bu dört alanın hangisinde olduğunuzu bilmiyorsak kendinizi tam ortasında yer alan bu alanda buluruz.  Snowden’a göre çoğu zaman bu alanda bulunuruz, durumu ise kendi kişisel harekete geçme tercihimize göre yorumlarız. Her kafadan bir sesin çıktığı bu alandan çıkabilmek için, mevcut durumu bileşenlerine ayırarak diğer dört alandan hangisine ait olduğunu belirlemek gerekir.

3. Cynefin Çerçevesine İlişkin Önemli Notlar

Cynefin Çerçevesi’nin  Belirgin (Obvious) Alanı 2014’e kadar Basit (Simple) Alan olarak anılmaktaydı. Snowden’a göre, Cynefin Çerçevesi yorumlanırken çoğunlukla gözden kaçan bir nokta vardır: Belirgin ve Kaotik alan arasındaki sınır diğerleri arasındaki sınırlardan farklıdır. Çerçeveye dikkatli bir şekilde bakıldığında bu sınırın bazı çizimlerde koyu bir hatla belirtilen bir uçurum (cliff), diğerlerinde ise sınırın hemen altında bir dalga ile farklılaştığı görülür. Diğer alanlar arasında geçiş yapmak doğalken bir kriz anında Belirgin Alan’dan Kaotik alana doğru ilerlediğiniz takdirde söz konusu uçurumdan düşersiniz. Bu metaforik düşüşte iyileşme zordur ve pahalıya patlar. Bu yüzden, karar alma ve harekete geçme durumunda Belirsiz ve Karmaşık alanda kalarak durumu yönetebilme becerisine sahip olmanız gerekir. Özellikle, Belirgin alanla sınırlı kalmak hızlı değişimler söz konusu olduğunda duruma uyum sağlamayı ve uygun kararlar almayı zorlaştırmaktadır.

4. Cynefin Çerçevesinin Sürdürülebilirlik Açısından Önemi

Sürdürülebilirliğe ilişkin meseleler, çoklu alanları kapsayan sorunlara yönelik sistem düşüncesiyle sentez çözümler üretebilmeyi gerekli kılmaktadır. İklim krizi sadece gezegenin kendi hayati sistemlerini ve kaynaklarını değil, toplumsal mekanizmalarının işleyişini de yakından etkiler. Herhangi bir coğrafyada yaşanan bir kuraklık, yerelde yaşanacak olan işsizlik, göç, sağlık gibi sorunların ötesine geçerek küresel ölçekte baş gösterecek sorunların tetikleyicisi olur. Bu karmaşık yapıda, adeta iç içe geçmiş sorunlara ortaya çıktıkları tekil alanlarında ve tekil kapsamlarına yönelik teknik çözümler üretmek yeterli gelmemektedir. Çözümler çok disiplinli bir yaklaşımla aktörler arası işbirliğine dayanan bir modelle çözülebilir. Cynefin Çerçevesi ise bu açıdan mevcut durumu ve alanı daha iyi tanımlayarak etkili çözümler geliştirebilmemize yardımcı olabilecek bir anlamlandırma aracı olarak sürdürülebilirliğe ilişkin sorunların çözümünde bir anahtar rolü görebilir.

5. Anahtar Kelimeler

Gözden Kaçırmayın

Herkes Kendi Boşluğunu Arıyor: Duygusal Minimalizm
Üniversitelerin Sürdürülebilir Gelişme Açısından Önemi
Dünya Edebiyatında İz Bırakan 7 Başarılı Kadın
Vegan 101: Vegan Beslenmeye Giriş